CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ XẸP NHĨ

Ngày tạo: 11/08/2018 08:39:02 | Lượt xem: 7492

 
1. Định nghĩa 
     Xẹp nhĩ là sự lõm của màng nhĩ vào trong hòm tai làm giảm khoảng trống của hòm tai. Xẹp nhĩ có thể xảy ra ở toàn bộ màng nhĩ hoặc ở một phần màng chùng, nếu xẹp nhĩ chỉ xảy ra ở một phần màng nhĩ thì được gọi là xẹp nhĩ khu trú hay là túi co kéo. Xẹp nhĩ thường kết thúc bằng sự hình thành cholesteatoma là một loại viêm tai giữa nguy hiểm .
2. Nguyên nhân
  Quá trình xẹp nhĩ là do nhiều yếu tố gây nên:
  • Yếu tố thông khí của hòm tai: Rối loạn chức năng vòi  đóng vai trò quan trọng trong cơ chế bệnh sinh của bệnh
  • Yếu tố cơ địa: Bệnh tăng quánh nhày, yếu tố dị ứng, viêm nhiễm đường hô hấp, xương chũm kém phát triển..
  • Yếu tố viêm nhiễm: Viêm xuất hiện trong tai giữa làm tiêu lớp sợi ở màng căng và tăng áp lực âm ở hòm tai.
3. Cơ chế hình thành và phân loại xẹp nhĩ 
     Màng nhĩ tao với xương thành sau ống tai một góc rộng hơn các góc khác, điều này làm cho phần sau của màng nhĩ trở nên yếu trước sự tác động của áp lực khí quyển trong ống tai. Đồng thời sự giảm áp lực trong hòm tai cũng gây hiệu ứng rối loạn lưu lượng khí giữa tầng trên và tầng dưới hòm tai qua eo thượng nhĩ – trung nhĩ. Hậu quả là màng chùng và góc phần tư sau trên chịu tác động nhiều hơn cả.
     Nếu xẹp nhĩ xuất hiện ở phần màng chùng theo Tos và Poulsen phân thành 4 độ:
  • Độ I: Túi co kéo nhỏ ở thượng nhĩ, đáy túi chưa dính vào xương búa.
  • Độ II: Túi co kéo có đáy túi tiếp xúc với cổ xương búa nếu co lõm ở màng trùng, chạm vào ngành xuống xương đe nếu co lõm ở màng căng. Cần can thiệp bảo tồn bằng cách rửa tổ chức sừng hoá bong ra bằng canuyle Hartmann.
  • Độ III: Túi co kéo ăn sâu vào phía sau tường thượng nhĩ bắt đầu có tổn thương xương. Giai đoạn này tổ chức biểu mô bong ra trong lòng túi co lõm, không thể rửa sạch bằng bơm rửa đơn thuần, can thiệp phẫu thuật là cần thiết.
  • Độ IV: Túi co kéo ăn sâu vào phía sau tường thượng nhĩ, ăn mòn tường thượng nhĩ và tổn thương xương búa  có thể cả xương đe, loại này là Cholesteatoma thượng nhĩ. Phẫu thuật là bắt buộc.

​     Nếu xẹp nhĩ xảy ra ở toàn bộ màng nhĩ, theo Sadé 1976:

  • Độ I: Màng nhĩ bị ép vào trong giống như ta ép màng nhĩ bằng soi tai bơm nén của Siegle, Gờ vành tai không lộ rõ. Độ này không có triệu chứng cơ năng không cần điều trị.
  • Độ II: Màng nhĩ lõm sâu chạm cành xuống xương đê, đôi khi dính vào ngành xuống xương đe, ở mức độ này lớp sợi màng nhĩ mất đi, áp lực âm trong hòm nhĩ có thể là nguồn gốc tiêu huỷ mô sợi của màng nhĩ và chuỗi xương con.
  • Độ III: Màng nhĩ chạm vào ụ nhô, nhưng chưa dính vào ụ nhô, lớp sợi không còn nữa. Đặt ống thông khí có thể đưa phần dính vào ụ nhô trở về bình thường.
  • Độ IV: Màng nhĩ dính vào ụ nhô, màng nhĩ chui sâu vào các ngóch ngách trong hòm nhĩ như ngách mặt, xoang nhĩ, hạ nhĩ và hình thành tai viêm dính. Giai đoạn này nhất thiết phải được phẫu thuật.
  
 Giai đoạn I xẹp nhĩ toàn bộ                           Giai đoạn II xẹp nhĩ toàn bộ
  
 
4. Mô bệnh học của xẹp nhĩ 
     Trong 3 lớp của màng nhĩ, chỉ có lớp biểu bì ở bên ngoài còn tương đối giữ nguyên cấu trúc còn lớp sợi ở giữa và lớp niêm mạch hoàn toàn bị biến loạn.
     Sự phân huỷ khung sợi của màng nhĩ cùng với sự dính của màng nhĩ vào thành trong ống tai là hình ảnh đặc trưng của bệnh lý này, màng nhĩ mất rung động và hậu quả là rối loạn quá trình tự làm sạch của lớp biểu bì từ đó tạo ra tiền đề cho sự xuất hiện 1 loại tổn thương khác là cholesteatoma, và làm giảm sức nghe.
5. Lâm sàng 
5.1. Cơ  năng 
     Bệnh nhân thường có các biểu hiện sau :
  • Ù tai: không liên tục tiếng trầm
  • Nghe kém: Có thể xuất hiện từ nhiều tháng thậm chí nhiều năm
  • Đau tai
  • Tiếng vang trong tai.
5.2. Thực thể 
  • Khám tai và đặc biệt nội soi tai mũi họng  là phương pháp quan trọng nhất để chẩn đoán xẹp nhĩ trên lâm sàng nhằm phát hiện về sự thay đổi mầu sắc của màng nhĩ, độ rung động, sự dính của màng nhĩ vào các thành phần bên trong hòm tai. Qua đây sẽ xác định được mức độ xẹp nhĩ trên lâm sàng .
  • Tại Bệnh viện đa khoa Hưng Hà chúng tôi với đội ngũ bác sỹ giàu kinh nghiệm và tận tâm bệnh nhân sẽ được khám và nội soi tai mũi họng bằng hệ thống nội soi Karl Storz hiện đại nhất hiện nay cho kết quả chính xác nhất .
 
 PGS .TS. Nguyễn Tấn Phong sử  dụng hệ thống nội soi Karl Storz 
6. Đo chức năng của tai 

     Tất cả các bệnh nhân có biểu hiện ù tai , nghe kém ngoài việc được thăm khám bằng nội soi còn được đo thính lực, nhĩ lượng để đánh giá tổn thương về sức nghe của tai và chức năng vòi nhĩ với hệ thống máy đo hiện đại , cho kết quả chính xác nhất .

                      Hệ thống máy đo thính lực và nhĩ lượng tai bệnh viện đa khoa Hưng Hà 
  • Tuỳ từng giai đoạn của xẹp nhĩ mà thính lực đồ có biểu hiện nghe kém dẫn truyền hoặc hỗn hợp
  • Theo PGS.TS Nguyễn Tấn Phong  phân độ xẹp nhĩ trên thính lực đồ.
  • Độ I: Thính lực đồ gần như bình thường
  • Độ II: Thính lực đồ có dạng điếc dẫn truyền nhẹ
  • Độ III: Thính lực đồ có dạng điếc dẫn truyền trên 40dB
  • Độ IV: Thính lực đồ thể hiện điếc hỗn hợp
     Ngoài việc sử dụng hệ thống máy đo thính lực nhĩ lượng để đo chức năng tai , bệnh nhân còn được chụp ST - Scan xương thái dương trong những trường hợp cần thiết để xác định rõ tổn thương cũng như là bản đồ cho phẫu thuật sau này.
7. Điều trị 
7.1. Mục đích :
  • Tái tạo lại kích thước bình thường của hòm nhĩ
  • Trả lại hoạt động bình thường của chuỗi xương con.
 7.2. Điều trị cụ thể  
  • Với những trường hợp xẹp nhĩ hoặc túi co kéo độ I , II bệnh nhân sẽ được thăm khám , theo dõi định kỳ , điều trị nguyên nhân , đặt ống thông khí nếu cần.
  
             Hình ảnh: Trước và sau phẫu thuật điều trị xẹp nhĩ toàn bộ bằng đặt ống thông khí .
  • Với xẹp nhĩ toàn bộ độ III, IV : Phẫu thuật nội soi chỉnh hình hòm nhĩ ,lấy bệnh tích , tái tạo xương con , phục hồi chức năng nghe.
 
  
             Hình ảnh: Kết quả sau phẫu thuật xẹp nhĩ toàn bộ độ III
  • Với xẹp nhĩ khu trú độ III, IV : Phẫu thuật nội soi mở thượng nhĩ - Sào bào  +/-  Chỉnh hình tai giữa.
  
                  Hình ảnh: trong và sau mổ điều trị xẹp nhĩ khu trú .
 
 

Lâm Hiến | 13/08/2019 20:30:02

Em tôi bị ù tai mấy năm nay, đi khám ở BV bạch mai HN bs bảo màng nhĩ vôi hóa, xẹp màng nhĩ có thể do viêm họng và viêm amidal, hiện chưa tìm được nơi chữa hợp lý, xin Bs tư vấn thêm